ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΛΛΗΝΔΡΑΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΛΛΗΝΔΡΑΣ

ετών 19

Σκοτώθηκε στη μάχη της Νάξου στις 14 Οκτωβρίου 1944

απόσπασμα από την ομιλία του Νίκου Ι.Λεβογιάννη

στην εκδήλωση μνήμης στο Χαλκί στις 4 Αυγούστου 2009

Ο Γιώργος Λεωνίδα Βαλληνδράς γέννημα θρέμμα της Τραγαίας Νάξου (Χαλκί), γεννημένος στις 24 Μαρτίου 1925 στο Χαλκί Νάξου, φοίτησε στο Δημοτικό σχολείο Χαλκίου και στο Γυμνάσιο Νάξου με άριστα. Γράφτηκε στη συνέχεια στην Ανώτατη Εμπορική Σχολή αλλά λόγω της Κατοχής διέκοψε τις σπουδές του και επέστρεψε στο νησί.

Η Κατοχή στη Νάξο: Στις 5 Μαίου 1941 αποβιβάζεται στη Νάξο χωρίς αντίσταση μικρή στρατιωτική Ιταλική δύναμη. Η μεγάλη νύχτα της Κατοχής έχει αρχίσει. Η κίνηση στο λιμάνι της Νάξου τις πρώτες μέρες έχει σταματήσει. Κάθε αναχώρηση από το νησί έχει απαγορευτεί. Μόνο καίκια με Ναξιώτες στρατιώτες, που επιστρέφουν απ' το Μέτωπο αράζουν σε απόμερους όρμους του νησιού για να τους αποβιβάσουν.

Το καλοκαίρι του 1941 ο Μανώλης Φάρκωνας, στέλεχος του ΚΚΕ, εξόριστος από τη δικτατορία του Μεταξά στη Φολέγανδρο, δραπετεύει και φθάνει στη Νάξο, όπου με τον Απεραθίτη δικηγόρο Γιάννη Κατεινά, στέλεχος επίσης του ΚΚΕ, δημιουργούν σε διάφορα χωριά τους πρώτους αντιστασιακούς πυρήνες.

Στις 21.11.1941 ο ταγματάρχης πεζικού Γεώργιος Ιω.Δέτσης μαζί με άλλους Ναξιώτες αξιωματικούς και πολίτες ιδρύει την αντιστασιακή οργάνωση (Στρ.Τμήμα Νάξου). Ιδρυτικά στελέχη της οργάνωσης είναι οι: Αντ.Πατσαρίσης Ανθυπολοχαγός, Εμμ.Κατσούλης Υπολοχαγός, Δημ.Καραμπάτσης Υπολοχαγός, Ν.Κυπαρίσσης Ανθυπολοχαγός, Ν.Πρωτονοτάριος Γ.Α.Φραγκίσκος κ.α

Η δεύτερη φάση της Κατοχής , η Γερμανική θα είναι πιο άγρια. Έτσι πολλά νέα παιδιά που δεν αντέχουν τη σκλαβιά προσπαθούν να φύγουν στη Μέση Ανατολή, άλλοι προσπαθούν να βρουν τρόπους να πολεμήσουν επί τόπου τον κατακτητή. Με την ίδρυση της Αντιστασιακής οργάνωσης ΣΤΝ από Ναξιώτες αξιωματικούς με αρχηγό τον Ταγματάρχη Γ.Δέτση, ο φοιτητής Γιώργος Βαλληνδράς εντάχθηκε σ' αυτήν και πρόσφερε τις υπηρεσίες του κυρίως ως αγγελιαφόρος του Ταγματάρχη Δέτση, μεταφέροντας μηνύματα και πληροφορίες από το Χαλκί στα χωριά και το αντίθετο, ακούραστος, μαχητικός, ατρόμητος, τρέχει όπου τον στέλνει το καθήκον της Αντίστασης.

Φθινόπωρο 1943: οι αντιστασιακοί πυρήνες που έχουν οργανώσει από το 1941 οι Γιαν.Κατεινάς και Μαν.Φάρκωνας, ενισχυμένοι και απλωμένοι σε πολλά χωριά, συγκροτούν την Επαρχιακή Επιτροπή του <<ΕΑΜ Νάξου>>. Επικεφαλής είναι οι : Μ.Φάρκωνας, Γιαν.Παπαδάκης-γιατρός, Γεώρ.Ζευγώλης- καθηγητής, Γιαν.Πριμηκύριος-εργάτης, Μαν.Βλησίδης, Μιχ.Γρατσίας-δημοσιογράφος, Αντ.Κατσουρός-καθηγητής, Δημ.Μαργαρίτης-τσαγκάρης, Μαν.Μπαρδάνης -γιατρός. Στη συνέχεια δημιουργείται και και ο Εφεδρικός ΕΛΑΣ Νάξου με επικεφαλής τον Φλώριο Μπάκαλο συνταγματάρχη ε.α.

Ολόκληρο σχεδόν το 1944 η θαλάσσια περιοχή γύρω από τη Νάξο έχει μετατραπεί σε θέατρο σκληρών βομβαρδισμών και αερομαχιών, με αποτέλεσμα την καταστροφή μεγάλου αριθμού πολεμικών και εμπορικών Γερμανικών πλοίων στις 12 και 13 Μαρτίου 1944, στις 1 και 4 Απριλίου , στις 2 Ιουλίου κ.λ.π. Η πόλη και η θαλάσσια περιοχή του λιμανιού συγκλονίζεται από τους βομβαρδισμούς και τις εκρήξεις, τα αντιαεροπορικά πυρά.

Ο Γιώργος Λ.Βαλληνδράς έδωσε το μαχητικό του <<παρών>> στα δύο πιο σημαντικά ένοπλα επεισόδια που έγιναν στη διάρκεια της Κατοχής στη Νάξο. Η πρώτη πραγματική μάχη με τους κατακτητές στη Νάξο έγινε στις 17 Μαίου 1944. Ήταν η αιφνιδιαστική επίθεση 16 Βρετανών κομάντος στο κτίριο της γερμανικής διοίκησηςστη Χώρα που βγήκαν στο νησί με υποβρύχιο για το σκοπό αυτό. Ο Βαλληνδράς ήταν στην ομάδα των ανταρτών που με εντολή του ταγματάρχη Δέτση βοήθησαν αποτελεσματικά τους Βρετανούς κομάντος στην αιφνιδιαστική εκείνη επίθεσή τους στο κτίριο της γερμανικής διοίκησης στη Χώρα.

Οι 16 Βρετανοί κομάντος αποβιβάστηκαν σε ερημική ακτή ανατολικά της Νάξου, στα μέρη της Απειράνθου, όπου είχε εγκαταστήσει το <<στρατηγείο>> του ο αρχηγός της συμμαχικής αποστολής στο νησί, Έλληνας αξιωματικός Μ.Καίρης. Απεραθίτες αντάρτες παρέλαβαν τους κομάντος και αφού τους έκρυψαν σε ασφαλές μέρος, τους έφεραν στη συνέχεια σε επαφή με τους επικεφαλής των αντιστασιακών οργανώσεων Γ.Δέτση και Φλ.Μπάκαλο, με τη βοήθεια των οποίων σχεδιάστηκε η επίθεση εναντίον του κτιρίου της γερμανικής διοίκησης στη Χώρα.

Παρά τη μυστικότητα της αποστολής η παρουσία των Άγγλων κομάντος διαδόθηκε στο νησί από στόμα σε στόμα, αλλά αυτό τελικά δεν έβλαψε την επιχείρηση. Οι Γερμανοί δεν έμαθαν το παραμικρό και ο αιφνιδιασμός ήταν απόλυτος.

Φωτογραφίες από Πολιτιστικός Οργανισμός Δήμου Δρυμαλίας Νάξου (Π.Ο.Δ.Δ.Ν.)

Στις 19 Μαίου οι Άγγλοι κομάντος, μέσω Φιλωτίου και Χαλκίου και με καθοδήγηση αντιστασιακών συνδέσμων, ένας απ' τους οποίους ήταν ο Γιώργος Βαλληνδράς, φθάνουν στην Κάτω Ποταμιά όπου έμειναν ένα 24ωρο κρυμμένοι καλά σε μια σπηλιά έξω απ΄το χωριό. Στις 22 Μαίου 1944 ο ταγματάρχης Γ.Δέτσης συναντιέται με τους Άγγλους κομάντος και τους δίνει τις τελευταίες πληροφορίες. Ένα μικρό τμήμα ανταρτών διατέθηκε για την ενίσχυση των κομάντος κι ανάμεσά τους ο νεαρός φοιτητής Γιώργος Βαλληνδράς . Ώρα επίθεσης ορίστηκε τα μεσάνυχτα της 23.5.1944. Οι Άγγλοι κομάντος με οδηγούς τους ντόπιους αντάρτες κατέβηκαν μέσα στη νύχτα από τη κρυψώνα τους με πολλές προφυλάξεις στη Χώρα και τα μεσάνυχτα επιτέθηκαν στο καλά φρουρούμενο κτίριο της γερμανικής διοίκησης κοντά στο Γυμνάσιο.

Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν, αλλά αντέδρασαν άμεσα και ξέσπασε μια σκληρή μάχη, με ρίψη χειροβομβίδων και πυκνό πυρ από τη ταράτσα του κτιρίου όπου οι Γερμανοί είχαν τοποθετήσει δύο πολυβόλα. Η επιχείρηση κράτησε 2 ώρες και ολόκληρη η πόλη κι η γύρω περιοχή δονούταν από τους κρότους των πολυβόλων και τις εκρήξεις των χειροβομβίδων. Οι Γερμανοί από το φυλάκειο στο Μαρμαροκοπιό ( Άης Γιάννης Απεράθου) αντιλήφθηκαν τη μάχη και άρχισαν να ρίχνουν φωτοβολίδες για να ειδοποιηθούν οι φρουρές τους τα γύρω νησιά , κυρίως στην Πάρο και να σπεύσουν προς βοήθεια. Σκοτώθηκαν αρκετοί Γερμανοί στρατιώτες και άλλοι τραυματίστηκαν, ενώ καταστράφηκε το ένα πολυβόλο της ταράτσας. Οι κομάντος αφού κατέστρεψαν δύο γερμανικές μοτοσικλέτες και ένα αυτοκίνητο αποχώρησαν γιατί σύντομα θα έφθαναν οι γερμανικές ενισχύσεις.

Οι Γερμανοί βγήκαν στους δρόμους της πόλης σ' έξαλλη κατάσταση και όλη τη νύχτα έριχναν χειροβομβίδες και όλμους . Σκοτώθηκε μια ηλικιωμένη γυναίκα και τραυματίστηκαν 2 παιδιά, ενώ οι κάτοικοι έφυγαν στα γύρω βουνά φοβούμενοι αντίποινα των Γερμανών. Την επομένη έφθασαν δυνάμεις των Γερμανών από τα γύρω νησιά , ενώ γερμανικά στούκας πετούσαν πάνω από τη Νάξο. Οι κομάντος επέστρεψαν στην κρυψώνα τους στη Κάτω Ποταμιά και κρύφτηκαν για λίγες ώρες στη σπηλιά. Είχαν και δύο ελαφρά τραυματίες.

Οι κάτοικοι της Κάτω Ποταμιάς τους περιποιήθηκαν και πριν ξημερώσει έφυγαν προς τα ανατολικά παράλια του νησιού απ' όπου αναχώρησαν με συμμαχικό υποβρύχιο. Οι Γερμανοί έχοντας πληροφορηθεί ότι την επίθεση έκαμαν Άγγλοι κομάντος που εξόρμησαν από την Κάτω Ποταμιά , βλέπετε υπήρχαν και οι ντόπιοι καταδότες , λίγοι αλλά υπήρχαν, κύκλωσαν την επόμενη μέρα το χωριό, συγκέντρωσαν όλους τους άνδρες στην πλατεία και έκαναν έρευνα σε όλα τα σπίτια και ανακρίσεις, όλη την ημέρα, αλλά δεν μαρτύρησε κανένας.

Ο Γερμανός διοικητής δήλωσε ότι αν δεν μιλήσουν θα εκτελέσουν 10 άτομα και θα κάψουν το χωριό. Τότε ο Γ.Μ.Βορδάκης βγήκε μπροστά και είπε << αφού δεν πείθεστε , να εκτελέσετε εμένα>>. Οι Γερμανοί ανακοίνωσαν ότι θα εκτελέσουν 5 άτομα, τον πρόεδρο Εμμ.Μ Γιαμπουρά, τον σύμβουλο Ιω.Πετρόκολο, τον δάσκαλο Ιω.Δράγαζη, το Νικ. και Γεώρ.Ραβδά. Αυτούς συνέλαβαν, τους μετέφεραν στη Χώρα, τους παρέταξαν μπροστά στο Ηρώο και ετοιμάζονταν να τους εκτελέσουν. Την τελευταία στιγμή όμως ο διοικητής άλλαξε γνώμη και τους απελευθέρωσε.

Στις 25.5.1944 οι Γερμανοί έχοντας μάθει ότι οι κομάντος είχαν αποβιβαστεί στα ανατολικά παράλια της Νάξου, στην περιοχή της Απειράνθου, ζήτησαν από τον πρόεδρο Ν.Πρωτονοτάριο, να τους υποδείξει πέντε κατοίκους του χωριού ως ομήρους, οι οποίοι θα ήταν υπεύθυνοι σε περίπτωση άλλης επίθεσης. Προτάθηκαν πέντε στελέχη των αντιστασιακών οργανώσεων, τα οποία δεν υπήρχε περίπτωση να αποκαλύψουν την παρουσία της συμμαχικής αποστολής, ούτε την ύπαρξη του ασυρμάτου, οι Γ.Ζευγώλης, Α.Κατσουρός, Φλ.Μπάκαλος, Ν.Πρωτονοτάριος, και Γ.Α.Φραγκίσκος.

Παράλληλα οι Γερμανοί συνέλαβαν πολλούς Απεραθίτες τους οποίους μετέφεραν στην Πάρο , μεταξύ των οποίων και τον πρόεδρο Ν.Πρωτονοτάριο και τον Γ.Φραγκίσκο.

Στην Πάρο τους βασάνισαν σκληρά, τους έκαναν εικονικές εκτελέσεις και μετά από λίγες μέρες τους άφησαν ελεύθερους.

Λίγους μήνες αργότερα στις 11 προς 12 Οκτωβρίου 1944 όταν στην ελεύθερη Αθήνα έφθανε η πρώτη ελληνική Κυβέρνηση, ο Γ.Βαλληνδράς εκτελούσε την τελευταία του αποστολή από το Χαλκί στην Απείρανθο μεταφέροντας μηνύματα της οργάνωσης ΣΤΝ για την επίθεση στη Χώρα την επόμενη το πρωί. Επέστρεψε στο Χαλκί αργά τα μεσάνυχτα, αλλά δεν έμεινε και πάλι ήσυχος, ακολούθησε τους ένοπλους άνδρες που ξεκινούσαν για να πάρουν μέρος στην πολιορκία των Γερμανών στο Κάστρο της Χώρας. Μπορούσε αυτός να λείψει από τη μάχη-γιορτή της λευτεριάς του τόπου; Μπορούσε να είναι απών απο εκείνη τη σημαντική για την πατρίδα στιγμή; Ασφαλώς όχι και κανένας δεν μπορούσε να τον σταματήσει . Βρέθηκε λοιπόν κι αυτός εκεί στα περίχωρα της πόλης, γύρω απ' το Κάστρο , στα σημεία που είχαν ακροβολιστεί οι ιερολοχίτες και οι αντάρτες.

Άοπλος ασκεπής χωρίς να παίρνει στοιχειώδη μέτρα προστασίας , έτρεχε στα αντερίσματα αψηφώντας τις σφαίρες που σφύριζαν γύρω του. Έτσι ενώ βρισκόταν στο αντέρισμα του Γυμνασίου , όρθιος κι ακάλυπτος, χτυπήθηκε από μια εκρηκτική σφαίρα στη κοιλιά και τραυματίστηκε θανάσιμα. και παρά τις προσπάθειες των γιατρών , ο περήφανος αυτός νέος ξεψύχησε στην αγκαλιά του πατέρα του το πρωί της 14ης Οκτωβρίου 1944.

Ο θάνατός του επισκίασε τη μεγάλη χαρά για την απελευθέρωση του τόπου απ' το ναζιστικό ζυγό. Η κηδεία του ήταν πάνδημη και ο λαός της Νάξου τίμησε το ατρόμητο παλικάρι. Ακολούθησε στις 17 Οκτωβρίου 1944 μνημόσυνο στο Χαλκί στη μνήμη του με την παρουσία του τμήματος των Ιερολοχιτών και των αντάρτικων ομάδων.

Ο αρχηγός της οργάνωσης ΣΤΝ ταγματάρχης Γ.Δέτσης γράφει για τον Γ.Βαλληνδρά:

<< Υπήρξε εκ των πρώτων πυρήνων της Οργανώσεως. Ανέπτυξε εξαιρετικήν δραστηριότητα εις την ενεύρεσιν όπλων δια τον εξοπλισμόν της οργανώσεως. Έλαβε μέρος εις το εναντίον των Γερμανών νυχτερινόν εγχείρημα 17-24/5/1944 , ως επίσης εις την τελικήν εναντίων των Γερμανών μάχην 12-14/10/1944, διακριθείς διά τον ηρωισμόν και αυτοθυσίαν του, όπου και έπεσε την 14/10/1944, μαχόμενος ηρωικώς. Προτείνεται διά την απονομήν του Αριστείου Ανδρείας>>.

Στον Γεώργιο Βαλληνδρά απονεμήθηκε το Χρυσούν Αριστείον Ανδρείας.

Φωτογραφίες από Πολιτιστικός Οργανισμός Δήμου Δρυμαλίας Νάξου (Π.Ο.Δ.Δ.Ν.)

Την Κυριακή 9 Αυγούστου 2009, ο δρόμος μπροστά στο σπίτι που έζησε ο Γιώργος Βαλληνδράς στο Χαλκί, πήρε το όνομά του, και έγιναν τα αποκαλυπτήρια της μαρμάρινης επιγραφής.